5.8 C
Reykjavík
5 października 2022

Dlaczego Grímsey tak się trzęsie?

Data publikacji:

Dodane przez:

Kategoria:

UDOSTĘPNIJ

NAJNOWSZE WPISY

- REKLAMA -
- REKLAMA -
- REKLAMA -

Steinunnar S. Jakobsdóttir, odpowiadając na pytanie, co powoduje trzęsienia ziemi, mówi, że najbardziej zewnętrzna warstwa ziemi, czyli skorupa ziemska, składa się z wielu płyt tektonicznych, które poruszają się względem siebie. Płyty albo trą o siebie, jak na przykład w strefach uskoków Suðurlands i Tjörnes, w innych miejscach odsuwają się od siebie, patrz Reykjanes, a w jeszcze innych jedna wciska się pod drugą, tak że stara skorupa jest przenoszona w głąb Ziemi i ponownie się topi, jak w Indonezji czy na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej. Na wszystkich tych połączeniach płyt powstają naprężenia, które są uwalniane podczas trzęsień ziemi.
Jeśli chodzi o trzęsienia ziemi w pobliżu wyspy Grímsey, przyczyną dużej aktywności sejsmicznej jest fakt, że wyspa ta leży tuż obok strefy uskoku Tjörnes. Strefa tego uskoku jest jedną z dwóch poprzecznych tego typu stref na Islandii. Grzbiet Tjörnes łączy południowy kraniec grzbietu Kolbeinsey z północną częścią Gos, natomiast Suðurlands łączy Reykjanes i Austur Gos.

Grzbiet Kolbeinsey jest oddzielony od Islandii ukośnie przebiegającym uskokiem Tjörnes. Jest to powoli tworzący się grzbiet, którego asymetryczne rozchodzenie jest szacowane na 10 mm/rok. Zdarzenia sejsmiczne skupiają się tu wzdłuż trzech lineamentów w regionie, gdzie strefa szczelinowa Tjörnes przecina grzbiet Kolbeinsey: strefa uskoków Grimsey (na wschód od Grimsey i na północ od głównej strefy uskoków), uskok Husavik-Flatey (główny) oraz uskok Dalvik (przecinający Eyrarfjördur na pół, równolegle do głównej strefy). Obszar ten jest znany z pól hydrotermalnych zbudowanych z kominów anhydrytowych znajdujących się 200–400 m poniżej poziomu morza, które są wykrywane wzdłuż linii sejsmicznych.

Figure (see Caption)Poprzeczna strefa uskoków połączyła grzbiet Kolbeinsey z islandzkim ryftem około 20 milionów lat temu. Strefa uskoków Tjörnes, taka jak jest znana dzisiaj, powstała podczas erupcji wulkanicznych sześć do siedmiu milionów lat temu, kiedy aktywność wulkaniczna przeniosła się ze starszego ryftu w okręgach Húnavatn i głównych wulkanów na Półwyspie Tröllaska do północnej strefy Gos, na północ od Vatnajökull. Poprzednia strefa uskoków Tjörnes była więc połączona z grzbietem wulkanicznym na zachód od grzbietu Kolbeinsey, ale dziś łączy się z pasem na wschód od niego. Trzęsienia ziemi wskazują, że starsza strefa uskoków, na zachód od grzbietu, jest nadal aktywna.

Według Þorvaldura Thoroddsena (autora książki „Earthquakes in Iceland”), najstarsze zapisy o trzęsieniach ziemi w obrębie strefy uskoków Tjörnes pochodzą z roku 1260. Wtedy to miało miejsce trzęsienie ziemi na Flatey. W źródłach można również znaleźć na trzęsienia ziemi w tym rejonie w latach 1584, 1618, 1755, 1838, 1867, 1872, 1885, 1897 i 1899. W XX wieku na szelfie kontynentalnym poza północą Islandii odnotowano cztery trzęsienia ziemi o magnitudzie większej niż sześć – w 1910, 1936, 1963 i 1976 roku. Niektóre spowodowały szkody, w tym trzęsienie ziemi w Dalvíku w 1934 r. i w Kópaskers w 1976 r., ale ich źródła znajdowały się bardzo blisko ludzkich osad.
Pomiary trzęsień ziemi rozpoczęły się w Islandii w 1909 roku, kiedy to w Reykjavíku zainstalowano miernik na zlecenie Międzynarodowego Stowarzyszenia Sejsmologów. Pomiary te zostały przerwane w momencie wybuchu wojny w 1914 roku, ale rozpoczęto je ponownie w 1925 roku. Pierwszy sejsmometr na północy ustawiono w Akureyri w 1951 roku.
Stała aktywność sejsmiczna charakteryzuje strefę uskoku Tjörnes od początku stałych pomiarów, choć dokładne lokalizacje uzyskano dopiero dzięki krajowej sieci sejsmometrów, którą Instytut Naukowy Uniwersytetu Islandzkiego założył i obsługiwał na północy w latach 1974–1994, oraz następcy tej instytucji, sieci SIL Islandzkiego Biura Meteorologicznego.
Lokalizacje wskazują, że główna aktywność charakteryzuje się częstymi trzęsieniami ziemi na trzech równoległych, północnych grzbietach sejsmicznych. Większość aktywności miała miejsce na szerokim pasie biegnącym na północ od Grímsey i na południowy wschód od Öxarfjörður, zwanym grzbietem Grímsey. Kolejny grzbiet sejsmiczny (uskok Húsavík-Flatey) przebiega od południowej części Eyjafjarðarál przez południową część Flatey w kierunku Húsavíku. Trzeci grzbiet, przypisywany do Dalvíku, jest dość niewyraźny i leży wokół Ljósavatnskarð, Dalsmynni, na północny zachód od Eyjafjörður, wokół Dalvíku, Fljót i na zewnątrz do ujścia Skagafjörður. Rozkład trzęsień ziemi poza północą Islandii odzwierciedla zatem złożone ruchy skorupy ziemskiej w strefie uskoków, pomimo pewnej niepewności co do lokalizacji trzęsień ziemi. Pokazuje to, że grzbiet Tjörnes jest utkany ze złożonej sieci uskoków obejmujących obszar o szerokości 150 km (w kierunku wschód-zachód) i długości 50–80 km (w kierunku północ-południe), od Skagagrunn na zachodzie, na wschodzie na Melkrakkaslättä i od Eyjafjörður na południu, na północy pod Kolbeinsey.

Większość trzęsień ziemi w strefie uskoku Tjörnes trwa przez kilka dni, ale wstrząsy wtórne mogą trwać przez kilka tygodni. Aktywność w obrębie strefy uskoków jest również bardzo zróżnicowana w poszczególnych latach. Mapa źródeł trzęsień ziemi 1982–1985 ujawniła główne skupiska trzęsień ziemi w strefie uskoków. Największe trzęsienie ziemi w tych latach (o magnitudzie około pięciu) wystąpiło na uskoku Flatey w niewielkiej odległości na południowy zachód od wyspy. Znaczna aktywność występowała na zachód od Flatey, ale na części uskoku Húsavík we wschodniej części Skjálfandaflói nie odnotowano żadnych trzęsień ziemi. Wzrost liczby stacji sejsmicznych w ostatnich latach, wraz z bardziej czułymi urządzeniami pomiarowymi i automatycznym przetwarzaniem, umożliwił pomiar mniejszych trzęsień ziemi i ich dokładną lokalizację.

Powyższy tekst pochodzi z publikacji „Náttúruvá á Íslandi”, autorstwa Júlíusa Sólnesa, Freysteinna Sigmundssona, Bjarniego Bessasona.

NOWE INFORMACJE

- REKLAMA -